W roku 1988 podjąłem pierwsze próby nauki rzeźbienia z osobami pozbawionymi zmysłu wzroku i słuchu. Na pozór absurdalną propozycję prowadzenia takich zajęć uznałem za wyzwanie wprawdzie karkołomne, ale bardziej celowe niż próby szukania porozumienia ze środowiskiem pełnosprawnych, w apogeum powszechnej w tym okresie frustracji.

Nie mając żadnego doświadczenia pedagogicznego, nie znając zjawiska głuchoślepoty, uznałem za oczywiste, iż subtelność dotyku i wyczucie przestrzeni osób niewidomych musi być wystarczającą podstawą do formowania ciekawych kształtów.  Pozbawieni wzroku nie powinni jednak próbować rzeźbić w materiałach twardych, przy pomocy ostrych narzędzi, gdyż narzędzie tnące stanowi dystans, który widzący pokonują wzrokiem. Ostrze tnące twardy materiał stanowi zagrożenie, jakie nie sposób wyeliminować, a skutki cięcia są nieodwracalne. Pozostaje bardzo plastyczna, cierpliwsza nawet niż papier glina i metoda formowania palcami skorupy zewnętrznej metodą ceramiczną, nieposiadającą konstrukcji. Nie wymaga to obszernych słownych wyjaśnień, ani przygotowywania specjalistycznego sprzętu. Wystarczy wykonać rękami osoby nauczanej kilka improwizowanych gestów rozpoczynających proces lepienia, opisać w powietrzu czyimiś dłońmi różne domniemane kształty - i uruchamia to wyobraźnię, aktywność i pomysłowość. Łatwość lepienia, porozumiewania i korygowania, szybki i zaskakująco ciekawy efekt, budzi nieodmiennie entuzjazm.

W środowisku głuchoniewidomych są osoby z dysfunkcją obu zmysłów od urodzenia, a także głusi, którzy utracili wzrok, bądź niewidomi, którzy utracili słuch w różnych okresach życia i w różnym stopniu. Ich wiedza i wyobrażenie o świecie jest zasadniczo różne. Różne też podejmują zadania rzeźbiarskie.

Ci, którzy pamiętają co widzieli i czytali, chętnie lepią pomoce naukowe dla niewidomych dzieci: postaci z bajek, modele architektoniczne, dzikie zwierzęta. Są szczęśliwi, że ich praca będzie komuś służyła.

Wyobraźnia i życie duchowe całkowicie głuchoniewidomych od najwcześniejszego dzieciństwa są dla nas niepoznawalne. Erudycja zwerbalizowana jest tu bezsilna, pozwala zazwyczaj mnożyć niewiadome. I oto łatwość artykulacji dowolnych kształtów w glinie ceramicznej przez osoby głuchoniewidome, zarówno wykształcone jak i skrajnie zaniedbane, czy wręcz upośledzone psychicznie, pozwala nam zajrzeć do ich wnętrza. Z niezwykłą łatwością tworzą zaskakująco ciekawe autoportrety czy kompozycje. Umysł nieobciążony informacyjnym szumem sprawia, że nie ma tu koniunkturalnych chwytów, potrzeby skandalizowania, pozerstwa. Jeden z wybitnych rzeźbiarzy ze zdumieniem skonstatował, że "my od nich musimy uczyć się pokory"...

U schyłku epoki, w której awangarda definitywnie straciła kontakt ze zdrowym rozsądkiem, poczuciem przyzwoitości i publicznością widzimy, że głuchoniewidomi to pełnosprawni twórcy, chociaż odmiennie wyposażeni przez Naturę. Bez ich dokonań z pewnością świat był by uboższy. 

Prezentowane na wystawie w foyer Teatru Wielkiego w okresie od 11 do 31 października 2008 roku prace głuchoniewidomych rzeźbiarzy, to niewielka część dorobku kilku ostatnich warsztatów prowadzonych w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku od roku 1990. Uprzednio inny wybór prac eksponowany był na wystawach w Zamku Ujazdowskim, galeriach Krakowa, Płocka, Białegostoku, Łodzi, Lublina, Radomia, Kozienic, galerii ZPAP w Warszawie i w Centrum Kultury Polskiej w Budapeszcie. Kilkadziesiąt rzeźb stanowi stałe ekspozycje w wielu miejscach w Polsce.

 

Ryszard Stryjecki

Gorąco zapraszamy wszystkie firmy do współudziału przy organizacji tego niezwykłego przedsięwzięcia kulturalnego, jakim będzie Wystawa Rzeźb Głuchoniewidomych. W związku z tym, iż uroczystość ta będzie dużym wydarzeniem tak kulturalnym, jak i medialnym, zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą sponsoringową.